محمد حسن خان اعتماد السلطنه

549

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

محيط براى اين نوع كارها مساعد نبود اين كار سر نگرفت و براى ملكم محاكمه‌اى پيش آورد كه آبرو و اعتبار ايران را بر باد داد ( دوم ربيع الثانى 1307 ) . دولت او را معزول كرد و او استنكاف نمود و در لندن روزنامه‌اى به نام قانون تأسيس كرد و در آن حمله به شاه و صدراعظم و ديگر افراد مؤثر حكومت ايران شروع كرد ( 10 ذى الحجه 1307 ) . اين روزنامه را مخفيانه به ايران مىفرستاد و در طهران آن را تكثير مىكردند و توزيع مىنمودند و از اين‌رو دولت جمعى از كسانى را كه مظنون به طرفدارى از ملكم بودند گرفت من جمله ميرزا محمد على خان فريد الملك همدانى منشى ملكم و ميرزا محمد حسين فروغى ذكاء الملك و سيد حسين مترجم هندى دستگاه اعتماد السلطنه و سيد - ولى نويسندهء روزنامه دولتى و غيره . عامل تكثير و توزيع روزنامه ميرزا نصر الله خان منشى سفارت اطريش بود كه در تاريخ 18 رمضان 1308 دستگير شد . اين روزنامه جمعا 41 شماره منتشر شد « * » و نخستين شمارهء آن در 20 فوريه 1890 انتشار يافت . پس از عزل ملكم ميرزا محمد على خان معين الوزاره ( علاء السلطنه بعدى ) ، پدر [ مهدى و ] حسين و دكتر محمد علاء ) ژنرال كنسول ايران در تفليس به لقب علاء السلطنه ملقب و وزير مختار ايران در لندن شد . پس از كشته شدن ناصر الدين شاه ، مظفر الدين شاه در سال 1317 ملكم را به لقب نظام الدوله ملقب و به وزير مختارى ايران در ايتاليا منصوب نمود و قريب به نه سال در اين مقام بود . سرانجام در 1326 هجرى قمرى در 77 سالگى در شهر لوزان سويس درگذشت و جنازهء او را برحسب وصيتش در برن سوزانيدند . ملكم يك پسر و دو دختر داشت كه پسر او فريدون در 1318 از طرف شاه به لقب و عنوان پرنس افتخار يافت . اما ميان پسر و پدر اختلاف افتاد و پدر ، پسر را از ارث خود محروم ساخت . دو دختر ملكم در لندن پرستار بودند . فريدون فارغ التحصيل « سن‌سير » فرانسه و مترجم كتابى بود از انگليسى به نام « تاريخ گزيده » در شرح سلطنت مشروطهء انگلستان . اين كتاب در سال 1327 هجرى قمرى در پاريس منتشر شده است . در جنگ بين الملل اول چون فريدون مقالاتى بر ضد ايران در روزنامه‌هاى انگلستان نوشت دولت عنوان افتخارى پرنس او را لغو كرد . اين پسر و دخترها از هنريت دختر اراكليان ارمنى بودند كه ملكم در استانبول به آئين مسيحيت با او ازدواج كرده بود . هنريت تا آخر عمر مسيحى بود و مسيحى مرد . دو دخترش هم مسيحى بودند . ولى فريدون مانند پدر دم از مسلمانى مىزد . ظاهرا مسلمانى ملكم و پسر و پدرش اعتقاد به اصول عاليهء اسلام بوده است نه التزام به عمل به احكام . ملكم از نظر علمى در ايران شهرت بسيار يافت ولى چون خوب دقت كنيم مىبينيم

--> ( * ) تجديد چاپ آن با مقدمهء هما ناطق حاوى 41 شماره و دو رساله در سال 1355 ش . انجام شد .